Topraksız tarım, Türkiye’de yalnızca Akdeniz kıyılarında kullanılan bir üretim yöntemi olmaktan çıkıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü’nün 2025 verilerine göre sistem bugün 52 ilde, yaklaşık 15 bin dekar alanda ve 692 işletmede kullanılıyor.
Bu işletmelerde yıllık yaklaşık 360 bin ton ürün elde ediliyor. Üretimin önemli bir bölümü modern sera işletmelerinde ve ihracata yönelik gerçekleştiriliyor.
Rakamlar, Türkiye’de topraksız tarımın artık sınırlı sayıdaki deneme tesisinden çıkıp ticari ölçekte kullanılan bir üretim modeline dönüştüğünü gösteriyor.
Topraksız Tarım En Çok Hangi İllerde Yapılıyor?
Topraksız tarım Türkiye’nin farklı bölgelerine yayılmış durumda ancak üretim belirli illerde yoğunlaşıyor.
Bakanlık verilerine göre işletmelerin;
- %19’u Antalya’da
- %15’i Afyonkarahisar’da
- %9’u Mersin’de
- %9’u İzmir’de
- %6’sı Manisa’da
bulunuyor.
İlk yıllarda Akdeniz kıyılarında yoğunlaşan modern seralar, son dönemde özellikle jeotermal kaynakların bulunduğu Ege, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerine doğru yayılıyor.
Bunun temel nedenlerinden biri sera işletmelerinde önemli bir gider kalemi olan ısıtmanın jeotermal kaynaklarla daha farklı maliyet yapısıyla karşılanabilmesi.
Üretimin %94’ü Domates
Türkiye’deki topraksız üretimin ürün dağılımı da dikkat çekici.
BÜGEM’in 2025 verilerine göre yaklaşık 360 bin tonluk üretimin %94’ünü domates oluşturuyor. Domatesi çilek, hıyar ve biber takip ediyor.
Son yıllarda ise ürün çeşitliliği genişlemeye başladı. Marul gibi yapraklı ürünlerin yanı sıra maviyemiş gibi yüksek katma değerli ürünlerde de topraksız yetiştiricilik kullanılıyor.
Özellikle maviyemişte gelişme oldukça dikkat çekici. Bakanlık çalışma raporuna göre Türkiye’de toplam maviyemiş üretiminin yaklaşık %98’i topraksız kültürle, açık veya örtü altı koşullarında gerçekleştiriliyor.
Neden Topraksız Üretime Geçiliyor?
Topraksız tarımın yayılmasının arkasında tek bir neden yok.
Sistemde bitkinin su ve besin ihtiyacı daha kontrollü yönetilebiliyor. Kök bölgesindeki pH, EC, sulama miktarı ve besin çözeltisi üretim programına göre ayarlanabiliyor.
Bu yaklaşım özellikle modern seralarda;
- su ve gübrenin daha hassas kullanılmasını,
- üretimin daha kontrollü planlanmasını,
- birim alandan yüksek üretim alınmasını,
- toprak yapısına bağımlılığın azaltılmasını
sağlayabiliyor.
Toprak kaynaklı bazı hastalıkların baskısı da azalabiliyor. Ancak bu, sistemde hastalık riski olmadığı anlamına gelmiyor. Besin çözeltisi, su ve kök bölgesi doğru yönetilmezse hastalıklar sistem içerisinde hızla yayılabilir.
Tarım ve Orman Bakanlığı da 2026 yılında düzenlediği teknik eğitimlerde su kültürü, substrat sistemleri, EC-pH yönetimi, otomasyon ve hastalık yönetimini topraksız üretimin temel teknik başlıkları arasında ele alıyor.
Jeotermal Kaynaklar Yeni Bölgelerin Önünü Açıyor
Topraksız seraların coğrafi dağılımındaki değişimin önemli nedenlerinden biri jeotermal enerji.
Isıtma ihtiyacının yüksek olduğu bölgelerde jeotermal kaynaklar modern sera yatırımları için avantaj sağlayabiliyor. Bu nedenle Afyonkarahisar, İzmir ve Manisa gibi jeotermal potansiyeli bulunan illerin topraksız üretimde öne çıkması tesadüf değil.
Organize Tarım Bölgelerinin gelişmesi de modern sera yatırımlarının farklı şehirlere yayılmasını destekleyebilir.
Sonuç
Türkiye’de topraksız tarım artık yalnızca birkaç büyük üretim merkezine ait bir teknoloji değil.
52 il, 15 bin dekar, 692 işletme ve yaklaşık 360 bin ton üretim, sistemin ticari ölçekte ulaştığı noktayı gösteriyor.
Ancak büyümeyi yalnızca sera sayısıyla değerlendirmek yeterli değil. Bundan sonraki dönemde su verimliliği, enerji maliyeti, ürün çeşitliliği, teknik yönetim ve satış kanalları topraksız tarımın ne kadar hızlı yayılacağını belirleyecek.
Kaynakça
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı – IV. Tarım Orman Şûrası / Bitkisel Üretim Çalışma Belgesi — BÜGEM 2025 topraksız tarım verileri.
- Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü — Türkiye ve Dünyada Seracılığın Mevcut Durumu, 2025.
- T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı — Topraksız Tarım Teknikleri Eğitimi, 2026.
