İngiltere’de sıra dışı bir dikey çiftlik projesi başladı. Araştırmacılar, Kuzey Yorkshire’daki Boulby madeninde yerin yaklaşık 1.100 metre altında sebze yetiştirerek eski madenlerin gelecekte gıda üretiminde kullanılıp kullanılamayacağını test ediyor.
Sheffield Üniversitesi ve Farm Urban ortaklığında yürütülen proje, üniversite tarafından dünyanın en derin dikey çiftliği olarak tanımlanıyor. Çalışmanın temel amacı ise yeraltında üretimin teknik ve ekonomik açıdan gerçekten uygulanabilir olup olmadığını gerçek üretim verileriyle görmek.
Dikey Çiftlik Neden Bir Madenin İçine Kuruldu?
Dikey tarımda üretim kontrollü ortamlarda yapılabiliyor ancak aydınlatma, havalandırma ve sıcaklık kontrolü önemli miktarda enerji gerektirebiliyor. Kontrollü üretimde enerji giderlerinin nasıl yönetilebildiğini Dikey Tarımda Elektrik Maliyeti Nasıl Azaltılır? yazımızda da inceleyebilirsiniz.
Boulby madeninin avantajı ise yeraltındaki ortam koşullarının daha istikrarlı olması.
Araştırmacılar, madenin mevcut aydınlatma ve havalandırma altyapısından da yararlanarak klasik kapalı dikey çiftliklerdeki bazı enerji giderlerinin azaltılıp azaltılamayacağını araştırıyor. Ancak bunun gerçekten daha düşük maliyet sağlayıp sağlamadığı henüz kanıtlanmış değil.
1.100 Metre Aşağıda Marul Yetiştiriliyor
Deneme alanında şu anda marul ve pak choi gibi yapraklı ürünler yetiştiriliyor. Bitkiler yeraltındaki kontrollü üretim sistemlerinde gelişirken araştırmacılar ürün kalitesini ve sistemin performansını takip ediyor.
Proje yalnızca “yeraltında bitki yetişir mi?” sorusuna cevap aramıyor.
Araştırma kapsamında;
- ürün verimi,
- enerji tüketimi,
- işletme giderleri,
- ürün kalitesi,
- sistemin ticari olarak uygulanabilirliği
gibi konuların değerlendirilmesi hedefleniyor.
Araştırma 12 Ay Sürecek
Yeraltı tarım projesi 12 aylık bir araştırma olarak planlandı.
Bu süre boyunca elde edilecek gerçek üretim verileriyle maden ortamının ticari gıda üretimi için uygun olup olmadığı değerlendirilecek. Sheffield Üniversitesi, çalışmanın yeraltı tarımı konusunda yalnız teorik tahminler yerine gerçek saha verisi üretmesini hedefliyor.
Bu ayrım önemli. Çünkü proje henüz başarılı olduğu kanıtlanmış yeni bir tarım modeli değil; uygulanabilirliği test edilen deneysel bir üretim yaklaşımı.
Kullanılmayan Madenler Gelecekte Çiftliğe Dönüşebilir mi?
Araştırmanın başarılı olması halinde İngiltere’de kullanılmayan bazı eski madenlerin kontrollü üretim alanlarına dönüştürülmesi gündeme gelebilir.
Böyle bir model, mevcut yeraltı altyapısının yeniden kullanılmasını sağlayabilir ve özellikle taze yapraklı ürünlerin tüketim merkezlerine daha yakın bölgelerde yetiştirilmesi için yeni alanlar oluşturabilir.
Araştırmacılar ayrıca bu yaklaşımın eski maden bölgelerinde yeni iş alanları yaratma ve taze gıdaya erişimi artırma potansiyelini de araştırıyor.
Kontrollü ortam tarımının kentlere yakın üretim ve gıda güvenliği açısından sunduğu fırsatları Gıda Güvenliği ve Topraksız Tarım yazımızda da ele aldık.
Yeraltı Tarımının da Sınırları Var
Maden ortamının sıcaklık açısından daha istikrarlı olması önemli bir avantaj olabilir. Ancak bitkiler güneş ışığı alamadığı için yapay aydınlatmaya ihtiyaç duyuyor.
Ayrıca ekipmanların yeraltına taşınması, bakım, güvenlik, enerji kullanımı ve üretilen ürünlerin yüzeye çıkarılması gibi konular da sistemin ekonomik başarısını etkileyebilir.
Bu nedenle Boulby projesinin asıl önemi, yeraltı tarımının avantajlarını göstermekten çok bu avantajların gerçek işletme koşullarında maliyetleri karşılayıp karşılamadığını ölçmesi.
Sonuç: Madenden Çiftliğe Yeni Bir Deney
Boulby madeninde başlayan proje, dikey tarımın kullanılabileceği alanlara oldukça sıra dışı bir örnek ekliyor.
Yerin 1.100 metre altında marul ve yapraklı sebzeler yetiştiriliyor olsa da projenin ticari başarısı henüz belli değil.
Önümüzdeki 12 ay boyunca toplanacak veriler, kullanılmayan madenlerin gelecekte gıda üretim merkezlerine dönüşüp dönüşemeyeceği konusunda daha net bir tablo ortaya koyacak.
Şimdilik kesin olan tek şey şu: dikey çiftlik kavramı artık yalnızca gökdelenlere ve kapalı depolara değil, yerin bir kilometreden fazla altına kadar uzanıyor.
Kaynaklar
- University of Sheffield — World’s deepest underground farm could reshape UK food production, 17 Temmuz 2026
- The Guardian — Subterranean salad: underground farmers seek solution to food crisis in disused UK mines, 22 Ağustos 2026