Dikey tarımda elektrik maliyeti, özellikle LED aydınlatma ve iklimlendirme nedeniyle işletme giderlerinin önemli kalemlerinden biri. Bu nedenle yalnızca daha verimli ekipman kullanmak değil, elektriğin ne zaman ve nasıl tüketildiğini yönetmek de giderek önem kazanıyor.
Son araştırmalar, bitkinin ışık ihtiyacının elektrik fiyatları ve üretim programıyla birlikte planlanabileceğini gösteriyor.
LED’leri Daha Uzun Çalıştırmak Her Zaman Daha İyi Değil
Dikey tarım tesislerinde bitkiler ihtiyaç duydukları ışığın büyük bölümünü yapay aydınlatmadan alıyor.
Ancak yüksek ışık yoğunluğunu uzun süre kullanmak doğrudan daha verimli üretim anlamına gelmiyor.
2026 yılında yayımlanan bir çalışmada, hidroponik marul üretiminde daha düşük ışık yoğunluğunun daha uzun süre uygulanmasının enerji kullanım verimliliğini artırabileceği gösterildi.
Bu nedenle LED sistemlerinde yalnızca güç tüketimine değil;
- ışık yoğunluğuna,
- fotoperiyot süresine,
- ürün çeşidine,
- büyüme dönemine
birlikte bakılması gerekiyor.
Elektrik Maliyeti Kullanım Saatine Göre Değişebilir
Enerji yönetiminde dikkat çeken diğer konu elektrik fiyatlarının gün içinde değişmesi.
LED’lerin çalışma saatleri daha düşük fiyatlı dönemlere kaydırıldığında, toplam enerji tüketimi fazla değişmeden elektrik faturasında farklılık oluşabiliyor.
Dinamik aydınlatmayı inceleyen bir araştırmada, sabit aydınlatma programının farklı saatlere kaydırılmasıyla bile belirli senaryolarda elektrik maliyetinin azalabildiği görüldü. Fiyatlara göre değişen dinamik programlar ise daha yüksek tasarruf potansiyeli gösterdi.
Bu yaklaşım özellikle saatlik veya değişken elektrik tarifelerinin bulunduğu pazarlarda önem kazanıyor.
Bitkinin Işık İhtiyacı da Hesaba Katılmalı
Elektrik fiyatının düşük olduğu saatlerde LED’leri çalıştırmak tek başına yeterli değil.
Bitkinin günlük ışık ihtiyacının ve gelişim döneminin de korunması gerekiyor.
Bu nedenle yeni nesil modeller;
bitki büyümesi + ışık yoğunluğu + çalışma süresi + elektrik fiyatı
verilerini aynı hesaplamada değerlendirmeye çalışıyor.
2026’da Kuzey İtalya’daki endüstriyel ölçekli hidroponik marul üretimini modelleyen bir araştırmada bu yöntem kullanıldı. Optimize edilen programlarda hedef hasat ağırlığı korunurken enerji tüketimi ve elektrik maliyetinde düşüş hesaplandı.
Bu araştırmanın sonuçlarını ayrıntılı olarak Dikey Tarımda Yeni Model: Enerji Giderlerinde %17,8 Tasarruf haberimizde inceleyebilirsiniz.
Isıtma ve Soğutma da Enerji Yönetiminin Parçası
Dikey tarımda elektrik tüketimi yalnızca LED’lerden oluşmuyor.
Kapalı üretim ortamlarında;
- soğutma,
- ısıtma,
- havalandırma,
- nem kontrolü,
- pompalar ve diğer ekipmanlar
toplam enerji ihtiyacını etkiliyor.
Bu nedenle LED programında yapılan bir değişiklik aynı zamanda ortam sıcaklığını ve soğutma ihtiyacını da değiştirebilir.
Enerji optimizasyonunun yalnızca aydınlatma üzerinden değil, tesisin tamamı üzerinden değerlendirilmesi daha doğru sonuç verir.
Her Tesis İçin Aynı Program Kullanılabilir mi?
Hayır.
Uygun aydınlatma programı; yetiştirilen ürün, LED sistemi, tesisin iklimlendirme altyapısı, dış ortam sıcaklığı ve elektrik tarifesine göre değişebilir.
Marul çeşitleri üzerinde yapılan araştırmalar da farklı ışık-karanlık döngülerinin çeşitlere göre farklı sonuçlar oluşturabileceğini gösteriyor.
Bu nedenle bir tesiste başarılı olan programın başka bir tesiste aynı sonucu vereceği varsayılmamalı.
Dikey Tarımda Enerji Yönetimi Nereye Gidiyor?
Dikey tarımda enerji verimliliğinin geleceği yalnızca daha az elektrik tüketen LED’lere bağlı görünmüyor.
Asıl değişim, aydınlatmanın bitki gelişimi ve enerji fiyatlarına göre dinamik biçimde yönetilmesinde yaşanıyor.
Sensörler, otomasyon sistemleri ve optimizasyon yazılımları geliştikçe tesisler sabit çalışma programlarından daha esnek üretim modellerine geçebilir.
Bu yaklaşım elektrik maliyetini azaltabilir. Ancak elde edilecek tasarrufun tesisin konumu, ürün çeşidi, enerji tarifesi ve kullanılan teknolojiye göre değişeceği unutulmamalı.
Kaynaklar
- Ceccanti, F., Baccioli, A. ve Bischi, A. — From Crop and Energy Data to Optimized Lighting Scheduling: A Surrogate-Based MILP Framework for Vertical Farming, 2026.
- Frontiers in Plant Science — Continuous Lighting at Low PPFD Improves Energy Efficiency While Preserving Growth and Quality of Lettuce in Vertical Farming Systems, 2026.
- Biology — Hidroponik marulda ışık/karanlık döngülerinin büyüme ve enerji kullanım verimliliğine etkisi üzerine çalışma.