Topraksız tarımda marul tipburn, özellikle hızlı gelişen bitkilerde karşılaşılan önemli kalite sorunlarından biri. Genç yaprakların uçlarında başlayan kahverengileşme ve doku ölümü çoğu zaman doğrudan kalsiyum eksikliği olarak yorumlanıyor.
Ancak sorun her zaman besin çözeltisinde yeterli kalsiyum bulunmaması değil. Bitki kökleri kalsiyumu alabilse bile bu element ihtiyaç duyulan genç yapraklara yeterince taşınamayabilir.
Plant Nutrition of Greenhouse Crops kitabında marul tipburn oluşumunun, özellikle başın içerisinde kalan genç yapraklardaki düşük kalsiyum düzeyiyle ilişkili olduğu belirtiliyor.
Kalsiyum Var Ama Genç Yaprağa Ulaşmıyor
Kalsiyum bitki içerisinde büyük ölçüde su hareketiyle ve ksilem üzerinden taşınıyor. Daha fazla terleme yapan dış yapraklara kalsiyum taşınması görece kolayken, marulun merkezinde gelişen genç yapraklarda durum farklı olabiliyor.
Başın içerisinde kalan yaprakların transpirasyonu daha düşük olduğu için bu dokulara ulaşan kalsiyum miktarı da sınırlanabiliyor. Böylece besin çözeltisindeki kalsiyum seviyesi normal görünmesine rağmen genç dokularda lokal bir yetersizlik ortaya çıkabiliyor.
Bu durum, hidroponik üretimde yalnızca hazırlanan besin reçetesine değil sistemin tamamına bakılması gerektiğini gösteriyor. NFT, DWC ve diğer üretim yöntemlerinin farklarını merak edenler topraksız tarım sistemleri rehberimizi inceleyebilir.
Sera İklimi Tipburn Riskini Etkiliyor
Kalsiyum taşınımında sıcaklık, nem, hava hareketi ve VPD gibi iklim parametreleri de önemli rol oynuyor.
VPD, basit ifadeyle havanın bitkiden su çekme potansiyelini ifade eden bir iklim göstergesidir. VPD ve nem değiştikçe bitkinin transpirasyonu, su alımı ve kalsiyumun farklı dokulara taşınması da değişebilir.
Ancak burada ilişki her zaman “nem yükselirse tipburn artar” kadar basit değildir.
Kitapta artan transpirasyonun genel olarak yapraklardaki kalsiyum taşınımını artırabildiği belirtilirken, marulun çok genç ve kapalı iç yapraklarında gece yüksek nem koşullarının kök basıncı aracılığıyla kalsiyum taşınımını destekleyebileceğine de dikkat çekiliyor.
Bu nedenle sera nemi tek başına değerlendirilmemeli. Gündüz ve gece iklimi, yaprağın bitki üzerindeki konumu ve büyüme hızı birlikte ele alınmalı.
Tipburn hakkında farklı üretim koşullarına yönelik ek teknik bilgiler için UC IPM marul tipburn rehberi de incelenebilir.
Hızlı Büyüyen Marulda Risk Artabilir
Hızlı gelişen bir bitkinin her zaman daha sağlıklı olacağı düşüncesi de yanıltıcı olabilir.
Uygun ışık, sıcaklık ve güçlü besleme koşullarında yeni yaprak dokuları hızla oluşabilir. Eğer kalsiyumun bu dokulara taşınma hızı büyüme hızına yetişemezse genç yapraklarda yetersizlik ortaya çıkabilir.
Sorun bazen bitkinin yeterince beslenmemesi değil, besin taşınımı ile büyüme hızının birbirine uyum sağlayamamasıdır.
Kitapta yüksek büyüme hızı, sıcaklık, iklim koşulları, yüksek EC ve kök bölgesindeki iyon dengesinin kalsiyum bozukluklarının oluşumunda birlikte rol oynayabileceği belirtiliyor.
Tipburn Görüldüğünde Sadece Kalsiyumu Artırmayın
Marulda tipburn görüldüğünde ilk yapılacak işlem doğrudan kalsiyum dozunu artırmak olmamalı.
Besin çözeltisindeki kalsiyum düzeyinin yanında kök bölgesi EC değeri, iyon dengesi, sıcaklık, nem, VPD, hava hareketi ve bitkinin büyüme hızı birlikte kontrol edilmeli.
Çünkü problem taşınımla ilgiliyse daha fazla kalsiyum vermek tek başına çözüm sağlamayabilir. Kontrolsüz şekilde besin konsantrasyonunu artırmak kök bölgesindeki EC’nin yükselmesine ve farklı streslerin ortaya çıkmasına da neden olabilir.
Sonuç
Marul tipburn, yalnızca besin çözeltisindeki kalsiyum miktarıyla açıklanabilecek bir problem değil.
Kalsiyumun çözeltide bulunması kadar, kökten alınarak hızla gelişen genç yapraklara ulaştırılabilmesi de önemli. Bu nedenle hidroponik marul üretiminde EC ve pH kadar sera iklimi, bitkinin su hareketi ve büyüme hızı da birlikte yönetilmeli.
Kaynakça
Sonneveld, C. & Voogt, W. (2009). Plant Nutrition of Greenhouse Crops. Springer. Chapter 9: Calcium Nutrition and Climatic Conditions.